Hội nghị thượng đỉnh Trump-Kim: Kim có thể học được gì từ nước chủ nhà Việt Nam?

Ông Kim có thể sẽ ngạc nhiên với những gì ông nhìn thấy ở Việt Nam

Giống như Triều Tiên, Việt Nam là một nước Cộng sản, một Đảng lãnh đạo. Nhưng kể từ năm 1986, Việt Nam đã mở cửa nền kinh tế và tăng trưởng, là một trong những nước nhanh nhất châu Á - Theo Ngân hàng Thế giới cho biết, GDP của nước này có thể đạt 6,6% trong năm nay.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã làm điều này trong khi vẫn giữ được quyền lực tuyệt đối. Với thể chế này, không cho phép có các nhóm đối lập, duy trì "sự lãnh đạo tuyệt đối và trực tiếp" đối với quân đội và cảnh sát. Việt Nam xếp ngay trên Triều Tiên ở cuối Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới 2018 của Phóng viên Không Biên giới (Reporters Without Borders).

Tuy nhiên, việc tổ chức một hội nghị thượng đỉnh lớn như vậy chắc chắn là một dấu hiệu cho thấy Việt Nam đã đi một chặng đường dài kể từ khi kết thúc Chiến tranh Việt Nam năm 1975. Nền kinh tế đang bùng nổ và vai trò quốc tế nổi bật có thể hấp dẫn ông Kim. Đánh giá từ các bình luận trên phương tiện truyền thông xã hội Việt Nam, hầu hết mọi người đều tự hào về đất nước của mình được chọn để tổ chức hội nghị thượng đỉnh lần này.

Ông Lê Đăng Doanh, cựu cố vấn của thủ tướng, người đã thực hiện nghiên cứu sâu về cách thức chuyển đổi của Việt Nam có thể giúp Triều Tiên. Ông cũng đã hai lần gặp gỡ các đại biểu đến từ Triều Tiên. Có thể có sự khác biệt rõ ràng, nhà kinh tế kỳ cựu nói với BBC, "nhưng kinh nghiệm của Việt Nam trong phát triển khu vực tư nhân, thu hút đầu tư nước ngoài và hội nhập quốc tế sâu sắc hơn có thể hữu ích cho Triều Tiên".

Bắt đầu từ phát triển nông nghiệp 

Câu chuyện thành công của  Việt Nam có thể đã được biết đến từ lâu là một mô hình cho Triều Tiên khi đang bị cô lập, tuy nhiên có rất ít bằng chứng cho thấy người cha quá cố của Kim Jong-un, Kim Jong-il, coi trọng ý tưởng này. Ví như, ông chưa bao giờ đến thăm Việt Nam. Nhưng dưới sự lãnh đạo của Kim Jong-un, Triều Tiên đã có dấu hiệu cởi mở hơn thi mở rộng quan hệ với Việt Nam. 

Kể từ khi Kim nhậm chức vào năm 2011, Triều Tiên chưa tạo ra những thay đổi tích cực, hạn chế trong cải cách nông nghiệp. Tháng 4 năm 2018, ông Kim tuyên bố rằng Triều Tiên đã đạt được thành công năng lực hạt nhân, giờ đây họ có thể tập trung vào việc cải thiện mức sống của người dân.

Chuyên gia kinh tế Việt Nam hàng đầu như Lê Đăng Doanh cho biết có một số điểm tương đồng giữa Việt Nam trong giai đoạn đầu chuyển đổi và Triều Tiên ngày nay. Giống như Triều Tiên, Việt Nam hiểu rõ tác động của các lệnh cấm vận thương mại. Mặc dù Việt Nam đã lật đổ chế độ Khmer Đỏ vào năm 1978, nhưng sự chiếm đóng sau đó ở Campuchia trong 11 năm tiếp theo đã tạo cơ sở cho Hoa Kỳ gây áp lực với IMF và Ngân hàng Thế giới để từ chối viện trợ của Việt Nam. Và giống như Triều Tiên dưới thời ông Kim, Việt Nam bị cô lập bắt đầu thay đổi với những cải cách cơ sở trong nông nghiệp tập thể.

"Trước khi cải cách, Việt Nam từng nhập khẩu một triệu tấn gạo mỗi năm, nhưng chúng tôi hiện là một nước xuất khẩu gạo và nông nghiệp quan trọng", ông Doanh nói.

Việt Nam tiếp tục thiết lập luật đầu tư nước ngoài, bình thường hóa mối quan hệ với thế giới và tư nhân hóa nhiều tập đoàn nhà nước. Năm 1994, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại đối với Việt Nam. Một năm sau, Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Asean) và trở thành thành viên WTO vào năm 2007.

Triều Tiên có thể học hỏi từ chủ nghĩa thực dụng này (pragmatic gradualism), ông Vũ Minh Khương, một học giả người Việt tại Đại học Quốc gia Singapore và là cố vấn kinh tế cho thủ tướng đương nhiệm của Việt Nam nói.

Ông nói với BBC rằng Triều Tiên có thể làm theo bằng cách tập trung trước tiên vào cải cách cơ sở hạ tầng và thể chế, và có lẽ bằng cách đưa ra một tầm nhìn táo bạo.

"Việt Nam đã đặt ra tham vọng trở thành một quốc gia phát triển vào năm 2045", ông Khuong nói. "Tầm nhìn này dự kiến ​​sẽ trở thành một lực lượng mạnh mẽ để thúc đẩy đất nước tiến lên với tốc độ nhanh chóng trong những năm tới."

Vạn sự khởi đầu nan

Tất nhiên, có những hạn chế đối với những gì Triều Tiên có thể đạt được trong thời gian ngắn. Để bắt đầu, trừ khi Washington và Bình Nhưỡng đồng ý về việc phi hạt nhân hóa, khi chưa có lệnh dỡ bỏ lệnh trừng phạt sẽ rất khó để các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Triều Tiên. Và ông Kim cũng cần phải thuyết phục giới ưu tú Triều Tiên rằng việc mở cửa là một chiến thắng trong các chính sách dài hạn của ông, chứ không phải là sự lệ thuộc vào các lực lượng thị trường.

Về vấn đề này, Việt Nam sẽ là mô hình cho Triều Tiên học hỏi. 

Mở cửa nền kinh tế đã đi cùng với sự tái khẳng định tính ưu việt của Đảng Cộng sản và quá khứ hào hùng. Năm 1991, khi Liên Xô sụp đổ và Việt Nam phải điều chỉnh theo một thực tế mới, Tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành một trong những hệ tư tưởng chỉ đạo của đất nước, cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin. Và trong khi các cuộc thảo luận về một hệ thống đa đảng bị nghiêm cấm, người Việt Nam đã được hưởng tự do hơn trong đời sống kinh tế, tôn giáo và xã hội.

Du lịch nước ngoài, đặc biệt là các nước láng giềng, đã trở nên phổ biến. Có một sự tồn tại mâu thuẫn giữa kiểm duyệt truyền thông chính thức và các diễn ngôn sống động không chính thức trên mạng xã hội Facebook. Không rõ liệu sự kết hợp tinh tế giữa kiểm soát chính trị chặt chẽ và nới lỏng các thể chế xã hội có thể được áp dụng ở Triều Tiên hay không.

Tuy nhiên, nếu Kim Jong-un muốn theo mô hình cải cách kinh tế với tự do hóa chính trị, thì Việt Nam, do quy mô của nó, có thể là một ví dụ phù hợp hơn so với Trung Quốc.

"Việt Nam đã học được cách theo đuổi chính sách đối ngoại đa phương, để tránh bị phụ thuộc vào một nền kinh tế và xây dựng các hệ thống hiện đại về tài chính và ngân hàng", ông Lê Đăng Doanh nói. Ông nói thêm rằng nếu Triều Tiên nghiêm túc hướng đến sự chuyển  đổi, thì cũng có những bài học ít tích cực hơn để học hỏi.

"Những gì Việt Nam đã không làm tốt trong việc quản lý tài nguyên thiên nhiên và chống tham nhũng cũng có thể hữu ích cho Triều Tiên", ông nói.

Ông cũng chỉ ra rằng trong các cuộc gặp với các quan chức Triều Tiên, họ rất muốn hỏi liệu có mâu thuẫn nội bộ giữa các nhà lãnh đạo Việt Nam về cải cách của họ hay không, và cách Việt Nam quản lý điều này, có thể đưa ra manh mối cho một trong những thách thức lớn nhất để thay đổi Triều Tiên.

ĐPH Tổng hợp